Cantharis als homeopathisch middel

Cantharis ** (Canth.)

1 – CHEMISCHE OF WETENSCHAPPELIJKE IDENTITEIT

Lytta vesicatoria (syn. Cantharis vesicatoria), ook bekend als de Spaanse vlieg; een kever uit de orde Coleoptera die het blaastrekkende stof cantharidine bevat.

2 – OORSPRONG VAN HET MIDDEL

► DIER:

• De Spaanse vlieg is een smaragdgroene kever van circa 15–22 mm groot.
• Hij leeft op bomen zoals essen, vlieren en ligusterstruiken in Zuid- en Midden-Europa.
• Cantharidine, het werkzame bestanddeel, veroorzaakt bij contact hevige blaarvorming op huid en slijmvliezen.
• In de volksgeneeskunde werd het dier eeuwenlang als afrodisiacum en abortivum gebruikt.
• Uitwendig werd het in zeer kleine doses toegepast als rubefaciens bij reumatische klachten.
• De homeopathische remedie wordt bereid uit de gedroogde, gemalen kever (het gehele insect).
• De thema's van de Coleoptera (kevers) omvatten hardnekkigheid, destructie, binnendringen, territoriumbewaking en chemische verdediging.
• Andere middelen uit de Coleoptera: Doryphora (coloradokever).

3 – HOMEOPATHISCHE THEMA'S VOLGENS RAJAN SANKARAN

• Het kernthema is extreme, brandende pijn gekoppeld aan hevige opwinding en destructie.
• De patiënt ervaart een gewelddadig, instinctief verlangen dat alle rationaliteit overspoelt.
• Er is een polariteit tussen intens begeerte en intense afkeer, met name rond vloeistoffen.
• Seksuele manie en fysieke prikkeling zijn onlosmakelijk verbonden.
• Grenzen worden overschreden: van het lichaam (blaarvorming, gangreen) en van het gedrag (obsceniteit, geweld).
• Miasme: syfilitisch. Sankaran plaatst Cantharis in het syfilitische miasme vanwege de snelle weefseldestructie, gangreen en het totale verlies van remmingen in gedrag.

4 – HOMEOPATHISCHE THEMA'S VOLGENS JAN SCHOLTEN

Een Scholten-analyse is hier niet van toepassing.

5 – PSYCHE VAN HET MIDDEL

• Heftig delirant beeld met woede-uitbarstingen.
• Prikkelbaarheid die toeneemt bij aanraking, spiegels en het glinsteren van water.
• Vloeken, schreeuwen en bijten.
• Angst en rusteloosheid tijdens acute ziekten.
• Seksuele manie ten gevolge van fysieke prikkeling.
• Vraagt om onmiddellijke bevrediging van seksuele behoeften.
• Obsceen en schaamteloos gedrag.
• Angst voor spiegels.
• Praat met dode mensen.

6 – OBSERVATIES TIJDENS DE CONSULTATIE

• Gelaatsuitdrukking waarop lijden duidelijk af te lezen is.
• Plotseling bewustzijnsverlies met rood gelaat.
• Ruwe tongranden, eventueel met blaren.
• In acute ziekten heftig delirium met grote opwinding.
• Snelle blaarvorming om welke reden dan ook, ook bij lichte prikkeling.
• Grote agitatie en rusteloosheid bij benadering of aanraking.

7 – SPECIFIEKE KENMERKEN BIJ KINDEREN

• Cantharis is geen primair kindermiddel voor constitutionele behandeling.
• Bij kinderen met acute, heftige cystitis met ondraaglijke brandende pijn is het middel wel aangewezen.
• Hoge koorts met delirant beeld en urinewegsymptomen kan het middel indiceren.
• Blaarvorming op de huid na brandwonden of zonnebrand bij kinderen is een duidelijke indicatie.

8 – LICHAMELIJKE KLACHTEN EN LOKALE SYMPTOMEN

• Hoofd/zenuwstelsel: meningitis en encefalitis met delirium en gelijktijdige urinewegsymptomen.
• Mond en keel: brandend gevoel in mond, keel en larynx; ruwe tongranden met eventuele blaren.
• Maag-darmkanaal: maag- en buikklachten erger door koffie; brandende gastritis.
• Urinewegen: cystitis met strangurie, dysurie en tenesmus; ondraaglijke pijn; urine komt slechts druppelsgewijs; urineretentie tot anurie toe.
• Mannelijke genitaliën: priapisme; heftige seksuele prikkeling al dan niet tijdens cystitis.
• Vrouwelijke genitaliën: missed abortion; placenta blijft zitten; abortus incomplete.
• Huid: brandwonden met snelle blaarvorming; erysipelas met blaren en gangreen; erytheem en blaren door zonnestraling.
• Algemeen: brandende, rauwe of schrijnende pijn in alle slijmvliezen; brandende dorst maar tegelijkertijd aversie tegen drinken.

9 – PALLIATIEVE TOEPASSING

• Cantharis wordt overwogen bij palliatieve patiënten met ondraaglijke brandende pijn in de blaas of urinewegen.
• Het middel past bij urineretentie of strangurie in een terminale fase.
• Bij brandwonden of stralingsdermatitis met blaarvorming is Cantharis een primaire keuze.
• Bij delirium met seksuele opwinding en agitatie in de stervensfase kan het middel palliatief bijdragen.
• De combinatie van brandende pijn, rusteloosheid en angst maakt het relevant bij ernstige inflammatoire beelden.

10 – MODALITEITEN EN VOEDINGSPATROON

• Verlangens: vlees.
• Aversies: voedsel; dranken; water.
• Slechter door: mictie; koud drinken; geluid van stromend water; glinsterende oppervlakten.
• Beter door: wrijven; warmte; rust; koude dranken of applicaties.

11 – REPERTORISATIETERMINOLOGIE

1. MIND – Rage, fury (Geest – razernij, woede)
2. MIND – Obscene; lewd (Geest – obsceen; wellustig)
3. GENERALS – Food and drinks – water – aversion (Algemeen – voeding en dranken – water – afkeer van)
4. GENERALS – Inflammation; inflammatory conditions – tendency (Algemeen – ontsteking; neiging tot ontstekingen)
5. MODALITIES – Aggravation – urination, during (Modaliteiten – verergering – mictie, tijdens)
6. BLADDER – Urination – dysuria; painful (Blaas – mictie – dysurie; pijnlijk)
7. BLADDER – Urination – interrupted (Blaas – mictie – onderbroken)
8. SKIN – Eruptions – blisters, vesicles (Huid – erupties – blaren, blaasjes)

13 – DIFFERENTIAALDIAGNOSE: VERGELIJKBARE MIDDELEN

Cannabis sativa (Cann-s.)

• Kies voor Cannabis sativa bij chronische infecties van de urinewegen met branderige pijn en spasmen, zonder het explosieve delirante beeld.
• Cantharis is niet het eerste keuzemiddel wanneer de psychische klachten op de achtergrond blijven en de infectie een chronisch, sluimerend verloop heeft.

Apis mellifica

• Kies voor Apis bij blaas- en nierklachten met brandende, stekende pijn en oedeem, waarbij de patiënt weinig of geen dorst heeft.
• Cantharis is niet aangewezen wanneer de pijn meer stekend dan brandend is en blaarvorming afwezig blijft.

Mercurius solubilis

• Kies voor Mercurius bij cystitis met heftige tenesmus, etterige afscheiding en nachtverergering, bij een patiënt met een duidelijk mercurieel beeld.
• Cantharis is niet de keuze wanneer de destructie trager verloopt, de pijn minder brandend is en de algemene mercuriale kenmerken overheersen.

Stramonium

• Kies voor Stramonium bij delirium met seksuele onrust, obsceen gedrag en angst voor water, wanneer ook fotofobie en hydrofobisch beeld aanwezig zijn.
• Cantharis is niet aangewezen wanneer de blaarvorming ontbreekt en de urinewegklachten op de achtergrond staan.

Belladonna

• Kies voor Belladonna bij acute, heftige ontsteking met hitte, roodheid en pulserende pijn, bij een plotseling opkomend beeld zonder de uitgesproken seksuele manie.
• Cantharis is niet de eerste keuze wanneer de brandende pijn ontbreekt en er geen weefseldestructie of blaarvorming optreedt.